Trzy wymiary Inicjatywy Trójmorza: regionalny, naukowy i parlamentarny – konferencja w Komitecie Regionów w Brukseli

2 października 2025 r. w siedzibie Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli odbyła się konferencja „Trzy wymiary Inicjatywy Trójmorza: regionalny, naukowy i parlamentarny”, zorganizowana przez Dom Polski Wschodniej. Gospodarzem wydarzenia było Województwo Lubelskie.

W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego, korpusu dyplomatycznego z krajów Europy Środkowej i Wschodniej, reprezentanci samorządów, środowisk akademickich oraz organizacji międzynarodowych. W debacie uczestniczyli również ambasador Chorwacji w Belgii Josip Paro, ambasador Mołdawii przy Unii Europejskiej Daniela Morari, zastępca szefa Misji Ukrainy przy UE Serhiy Tereshko, a także poseł do Parlamentu Europejskiego Arkadiusz Mularczyk. Obecność przedstawicieli instytucji unijnych oraz europarlamentarzystów nadała dyskusjom europejski wymiar i umożliwiła wymianę poglądów dotyczących znaczenia Trójmorza w polityce infrastrukturalnej i bezpieczeństwa.

Otwarcia konferencji dokonał Marszałek Województwa Lubelskiego Jarosław Stawiarski, który podkreślił znaczenie Inicjatywy Trójmorza dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej:

„Inicjatywa Trójmorza ma dla naszych państw szczególne znaczenie. Wiele z nich przez dziesięciolecia znajdowało się po drugiej stronie żelaznej kurtyny, a dziś wspólnie budujemy przyszłość opartą na współpracy, rozwoju infrastruktury i bezpieczeństwie regionu. To właśnie ta współpraca pozwala nam nadrabiać zaległości rozwojowe i umacniać naszą pozycję w Europie.”

Dyskusje toczyły się wokół roli szkolnictwa wyższego w kształtowaniu polityk unijnych, potencjału Sieci Uniwersytetów Trójmorza oraz znaczenia dyplomacji parlamentarnej w budowaniu trwałych relacji między państwami regionu. Eksperci z instytucji europejskich, uczelni oraz przedstawiciele misji dyplomatycznych podkreślali potrzebę pogłębionej współpracy naukowej i politycznej w kontekście wyzwań stojących przed Europą Środkową.

W części poświęconej wymiarowi regionalnemu omówiono konkretne przykłady współpracy między samorządami z Polski, Słowacji i Ukrainy. W panelu uczestniczyli m.in. przedstawiciele Kraju Preszowskiego oraz Obwodu Chmielnickiego, którzy podkreślali znaczenie wspólnych działań w zakresie infrastruktury, transportu oraz pozyskiwania funduszy unijnych. Szczególną uwagę poświęcono trasie Via Carpatia, która została wpisana do sieci TEN-T, co otwiera drogę do finansowania i realizacji kluczowych inwestycji transportowych w regionie.

Uczestnicy zgodnie podkreślali, że Inicjatywa Trójmorza przekształca się z koncepcji w realną platformę współpracy między regionami, środowiskami akademickimi i instytucjami europejskimi. Jak zaznaczył prof. Mieczysław Ryba z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Trójmorze powinno zostać dostrzeżone przez polskie instytucje grantodawcze jako przestrzeń badań o charakterze historycznym, gospodarczym i kulturowym — tak, aby stało się trwałym i pokoleniowym projektem integracyjnym.

W ramach sformalizowanej w 2021 roku Sieci Regionów Trójmorza współpracuje  ściśle już 28 samorządów z 8 krajów. Najważniejsze dla nas obecnie kwestie to poprawa rozwoju gospodarczego na osi północ-południe wzdłuż wschodniej granicy UE, regionów coraz bardziej zagrożonych wykluczeniem z uwagi na toczącą się poza granicą wojnę, jak ważny gospodarczo jest to obszar pokazują dane: 13 państw członkowskich Inicjatywy Trójmorza to ponad jedna czwarta ludności UE, 120 milionów obywateli i wysoko wykwalifikowana siła robocza. Kolejną kwestią jest poprawa przepustowości transportowej i infrastruktury wzdłuż wschodniej granicy UE i ważnej obecnie trasy Via Carpatia oraz odchodzących od niej kanałów komunikacji do Ukrainy i Mołdawii. Region pełni rolę “bramy wschodniej” Unii Europejskiej, dlatego infrastruktura transportowa i społeczna traktowana jest jako element zarówno rozwoju gospodarczego jak i obejmującego kwestie bezpieczeństwa nie tylko Europy Środkowej i Wschodniej, ale także całej Unii Europejskiej.

W wydarzeniu wzięło udział ponad 70 osób – dyplomatów z Chorwacji, Mołdawii, Ukrainy, przedstawicieli misji dyplomatycznych Bułgarii, Czech i Słowacji, szefów regionów z Europy Środkowej ale także naukowców i samorządowców oraz 60 uczestników online.